Afscheid en vertrouwen

Deze column verscheen eerder in Trouw.

Afscheid is inherent aan het leraarschap. Als docent begeleid je kinderen en jongeren maar kort in hun leven. Als je geluk hebt, groei je een paar jaar met ze mee. Als je nog meer geluk hebt, hou je contact. Zo belden mijn oud-leerlingen mij samen op om trots te vertellen dat ze geslaagd zijn. Kippenvel. Blijdschap. En weer een nieuwe stap voor hen.

Volgende week neem ik afscheid van mijn huidige groep 8. Het afgelopen jaar heb ik lief en leed met de leerlingen gedeeld en nu gaan ze naar de middelbare school. Sommigen naar het speciaal voortgezet onderwijs, anderen naar een reguliere school. Allemaal met een rugzak vol ervaringen.

En dan dus óók de diploma-uitreiking van mijn laatste mentorklas op de vo-school waar ik voorheen werkte, van die groep die me opbelde. Sommigen herken ik uit duizenden – ook als ze ineens twee meter zijn. Rennend komen ze op me af en knuffelen me. Anderen herken ik bijna niet meer, maar ze roepen daardoor des te trotser: ‘‘Ik ben echt volwassen geworden, hè juf!” Waarbij ze ‘juf’ nog net zo uitspreken als toen ze brugpieper waren.

Voor alle leerlingen hoop ik hetzelfde: dat hun nieuwe scholen ze met open armen en vol vertrouwen ontvangen.

Toen ik twee jaar geleden afscheid nam van mijn vmbo-kansklas, wist ik dat hun volgende stap lastiger ging worden. In drie jaar tijd waren deze praktijkschoolleerlingen klaargestoomd voor de bovenbouw van het vmbo.

Vertrouwen, verbinding en extra tijd hadden de eerste jaren wonderen verricht. Maar in de bovenbouw is de aanpak anders. Gechargeerd gezegd: fouten worden minder geaccepteerd. De startsituatie wordt minder gezien.

Ik heb me er altijd over verbaasd: naarmate mensen ouder worden, verdwijnt de zachtheid en neemt de hardheid vaak toe. Niet alleen in het onderwijs. Alsof liefde, prestatie en volwassenwording niet samen kunnen gaan.

We kunnen een jong kind makkelijker vergeven bij het maken van fouten of verkeerd gedrag. Als een baby leert lopen zijn we trots op elke stap, accepteren we elke val. Naarmate we ouder worden, worden misstappen steeds minder getolereerd.

Moet niet bij elke leeftijdsgroep vertrouwen centraal staan? Dat je kunt vallen en weer opstaan? Binnen de context van structuur en heldere verwachtingen? Consequenties zijn belangrijk, maar verbinding net zo. Echte aandacht heeft zoveel meer effect dan simpelweg afstraffen. Gelukkig zien ook steeds meer volwassenen dit in.

Elke stap die mijn leerlingen verder in het leven zetten, is een stap die meer verantwoordelijkheid van ze gaat vragen. Dat is logisch. Ik heb er alle vertrouwen in dat ze dat kunnen. Maar ik wens dat alle mensen die ze tegenkomen, ze blijven zien voor wie ze zijn, voor wat ze in hun mars hebben. En ik hoop dat we de lat hoog leggen voor elkaar en accepteren als we er een keer onderdoor lopen.

Ik kijk ernaar uit om weer een groep naar de uitgang te begeleiden. Ze hebben zin in de volgende stap. Laten we volgende week twee heerlijke feesten vieren.