Traumasensitief onderwijs

Deze column verscheen eerder in Trouw. 

Vanaf dag één viel de jongen, ik noem hem hier even Rodney, bij ons op school op. Hij was snel boos, druk, onaangepast. Volgens sommigen hoorde hij niet op een reguliere vmbo-school. Hij gedroeg zich er niet naar. Had geen sociale vaardigheden. “Had hij wel door dat hij deze kans moest pakken?”, vroeg het team zich af. Ja, dat had Rodney door. Maar hij had geen idee hóé. Opeens woonde hij hier. Bij zijn opa, ver weg van zijn vader. Sliep op de bank. Groeide op in armoede. Had trauma’s. Op straat werd hij regelmatig uitgescholden. Wat moest er eigenlijk van hem worden, was iets wat hij zichzelf zo vaak afvroeg.

32 procent van de 12-jarigen heeft één of meer ingrijpende jeugdervaringen gehad. In het speciaal onderwijs – waar ik nu werk – heeft vrijwel elke leerling ingrijpende jeugdervaringen gehad, de meesten zelfs meer dan vier. Deze ervaringen kunnen leiden tot leer- en gedragsproblemen en een groot gevoel van minderwaardigheid.

Een steunende omgeving kan de problemen flink verminderen. Toch was tot voor kort het mantra bij veel docenten die lesgaven aan deze kinderen: hard aanpakken. Tuurlijk af en toe een gesprekje, maar vooral: doorbeuken, straf geven als ze zich misdragen. Niet dat het hielp, maar het was de leidende visie om kinderen aan het werk te krijgen.

Tot in 2016 Leony Coppens het initiatief nam om traumasensitief onderwijs in Nederland op de kaart te zetten. Leraren krijgen hierbij inzicht in de effecten van trauma’s op het welbevinden en gedrag van leerlingen. Ze krijgen handvatten om ermee om te gaan en bovenal: vertrouwen dat in verbinding gaan met de leerling beter werkt dan boos worden.

Ook ik kreeg die training toen ik in het speciaal onderwijs ging werken. Ik was direct verkocht. Acht jaar had ik ervaren dat mijn ‘lastige’ jongeren op het vmbo het hardst gingen werken als ik ze positief benaderde, hoge verwachtingen van ze had en duidelijke grenzen stelde. En opeens stond dat ook op papier. In een boek en in een cursus.

Onbewust zijn er losse docenten die traumasensitief werken. De leraar van Ciske de Rat was er in het gelijknamige boek uit 1942 al een goed voorbeeld van. Liefde, geborgenheid en duidelijke grenzen, meester Bruis was er een kei in. Maar onbewust is niet genoeg.

Willen we alle jongeren de kansen geven die ze verdienen, dan zou dit standaard in elke lerarenopleiding moeten zitten. Het hele team moet mee zijn. Dan zijn de resultaten opperbest. Leraren voelen zich competenter, leerlingen voelen zich meer begrepen, de sfeer in de klas wordt beter en leraren kunnen beter orde houden, zo blijkt uit onderzoek. Wat logischerwijs zal leiden tot betere onderwijsresultaten bij de leerlingen.

Uiteindelijk is dit voor elke leerling een vooruitgang. Ook voor de stille leerling met trauma of de drukke leerling zonder. Rodney kon als geen ander uitleggen waarom: “Pas als een leraar mij begrijpt, voel ik me veilig om naar de uitleg te luisteren”.

De naam Rodney is gefingeerd.